NEN 3140-certificaat: hoe lang geldig? (VOP, VP, aanwijzing)

Een NEN 3140-certificaat heeft geen wettelijke geldigheidsduur. Wat de norm wél eist: de werkgever wijst medewerkers schriftelijk aan als VOP, VP, WV of IV, herbeoordeelt die aanwijzing periodiek en zorgt voor regelmatige herinstructie. In de praktijk komt dat neer op elke 3 jaar een herhalingscursus; de meeste opleiders zetten die termijn ook op het certificaat. Dit artikel gaat over het certificaat van de persoon; de keuring van gereedschap volgens dezelfde norm staat in NEN 3140-keuring van elektrisch gereedschap.

Wat NEN 3140 regelt voor personen

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor veilig werken aan en met laagspanningsinstallaties. De kern voor personeel is de aanwijzing: de werkgever (of de installatieverantwoordelijke namens hem) legt schriftelijk vast wie welke elektrotechnische werkzaamheden mag uitvoeren. De niveaus:

Aanwijzing	Wie	Mag
VOP (voldoende onderricht persoon)	niet-elektrotechnisch geschoolde medewerkers: monteurs, onderhoudsmensen, conciërges, keurders van gereedschap	specifiek aangeleerde, eenvoudige handelingen: apparatentest, groep schakelen, lamp of zekering vervangen
VP (vakbekwaam persoon)	elektrotechnisch opgeleide monteurs	zelfstandig werken aan installaties: spanningsloos maken, meten, storingen zoeken
WV (werkverantwoordelijke)	ervaren VP met leidinggevende rol	verantwoordelijk voor de veilige uitvoering van een klus
IV (installatieverantwoordelijke)	hoofd technische dienst, installatiebeheerder	verantwoordelijk voor de installatie als geheel en voor de aanwijzingen

Het cursuscertificaat bewijst dat iemand de stof kent; de aanwijzing maakt dat hij het ook mág. Beide heb je nodig, en de aanwijzing vervalt bij wisseling van werkgever: een nieuwe medewerker met een geldig certificaat moet door jou opnieuw aangewezen worden.

Hoe lang is het certificaat geldig?

Hier zit de verwarring. De norm noemt geen vaste termijn in jaren, maar stelt twee eisen:

1. De aanwijzing moet periodiek opnieuw beoordeeld worden: is de persoon nog bekwaam voor deze werkzaamheden?
2. Medewerkers moeten regelmatig herinstructie krijgen over de veiligheidsregels en de wijzigingen in de norm.

Omdat "regelmatig" ingevuld moet worden, is in de praktijk de 3-jaarstermijn ontstaan: opleiders zetten 3 jaar op het certificaat, verzekeraars en VCA-auditors vragen ernaar, en veel bedrijven leggen "herinstructie elke 3 jaar" vast in hun RI&E of veiligheidshandboek. Afwijken mag, als je het onderbouwt: een laboratorium kiest soms 2 jaar, een kantoororganisatie met één VOP soms 5 jaar.

Praktisch: de datum op het certificaat is wat je bewaakt, plus de datum van de aanwijzing.

Verlengen: herhalingscursus en nieuwe aanwijzing

1. Plan de herhalingscursus vóór de einddatum: een dagdeel tot een dag, vaak deels online. Kosten liggen lager dan de basiscursus (VOP-basis grofweg €250 tot €400, VP-basis €350 tot €600).
2. Vernieuw de aanwijzing schriftelijk, met handtekening van werkgever of IV, en leg vast voor welke werkzaamheden hij geldt.
3. Bewaar beide in het personeelsdossier; bij een inspectie of een incident is dit je bewijs.

Wie de herhaling jaren overslaat, hoeft meestal niet het volledige examen opnieuw te doen, maar heeft wel een periode gewerkt zonder geldige aanwijzing. Precies dat is het punt waar de Arbeidsinspectie en de verzekeraar naar kijken na een elektrisch ongeval.

Wettelijke basis en wie erop let

NEN 3140 is geen wet. De keten: het Arbobesluit (artikel 3.4 en 3.5) verplicht de werkgever om elektrotechnische werkzaamheden veilig te laten uitvoeren door deskundige, geïnstrueerde en aangewezen personen; NEN 3140 is de erkende invulling daarvan. Wie erop let:

• de Arbeidsinspectie, vooral na een incident;
• de VCA-auditor, die aanwijzingen en certificaten van monteurs opvraagt;
• opdrachtgevers in industrie en utiliteit, die bij de poort of in de aanbesteding om VP- of VOP-bewijzen vragen;
• de verzekeraar, bij schade door elektrotechnisch werk.

Drie jaar, per persoon, zonder registerbrief

Anders dan bij de APK of het rijbewijs komt er geen brief. Niemand herinnert je eraan dat de VOP-aanwijzing van de onderhoudsmonteur over twee maanden drie jaar oud is. En per bedrijf lopen de datums uiteen: de monteur van 2024, de nieuwe collega van vorig jaar, de IV die zelf ook op herhaling moet.

Zet daarom het NEN 3140-certificaat én de aanwijzing per medewerker in één overzicht met automatische herinneringen. In Certly leg je ze vast als document met vervaldatum (3 jaar, of de termijn uit je eigen RI&E); je krijgt 90, 60 en 30 dagen vooraf een mail, ruim genoeg om de herhaling in te plannen. Welke andere papieren een monteur nodig heeft, staat in welke certificaten heeft een monteur of installateur nodig; de keuring van het gereedschap zelf in NEN 3140-keuring. Liever eerst in Excel? Download de gratis vervalkalender.